Diyarbakır İlçeleri…

Merkez
Bismil
Çermik
Çınar
Çüngüş
Dicle
Eğil
Ergani
Hani
Hazro
Kocaköy
Kulp
Lice
Silvan

                                         diyarbakirhrt.jpg

Bismil, Diyarbakır

İlçe Basmil Kabilesi adı altında, Urfa ve şimdiki Arak Mezopotamya yöresinden gelenler tarafındankurulmuştur. Bismil’de çıkan eski mezar taşları 250-400 yıllıktır. Halkının önemli bir kısmı da Türmendir. Bunların bir kısmının Konya ve bir kısmınında Musul tarafından geldikleri söylenir. Önceleri köy durumunda olan bismil, bir ara nahiye olmuş, mermer ve akpınar da buraya bağlanmıştı. Sonra bu teşkilat dağıtılarak adı Şark olarak belirlenen bu nahiye merkezden idare olunmuştu.
Bismil, ilimizin önemli tahıl merkezlerindendir. Hem karayolu ve hem demiryolu bağlantısı olan şehir, dicle nehri, ilçe taramının hayat kaynağıdır. Kurtuluş, Fatih, Bozkurt, Akpınar, Altok, Dicle, Şentepe, Esentepe, Dicle Mahallesi olmak üzere 9 mahalleden ibarettir. Merkez ilçeye olan uzaklığı 52 Km’dir.

İlçemize bağlı 105 köy, 90 mezra vardır. Tepe beldesi olarak bir belde yukarısalat olarak bir nahiyesi vardır.
İlçe yeni kurulduğu için burada herhangi bir tarihi anıt bulunmamaktadır. Ancak Türkmen Hacı köyünde Kabasakal, Sarısakal ve Yedikızlar Türbeleri; Koği, Tepe, Saladum ve Matar köylerinde bulunan höyükler incelemeye değer enteresan yerlerdir.

Çermik, Diyarbakır

Çermik sıcak su anlamına gelmekte olup, bu ismi sınırları içerisinde bulunan kaplıcalarından almaktadır. Çermik’in bilinen en eski tarihi Artuklular Devletine kadar uzanmaktadır. Akkoyunlu ve Safavi Devletinin egemenliğinde kaldıktan sonra 1436 yılında Osmanlı İmparatoluğunun egemenliğine geçmiştir. Daha sonra Diyarbakır Beyler beyine bağlı olarak Türk idari yapısındaki yerini korumuş ve 1883 yılından beri ilçe olarak görünmektedir.
Çermik ilçesi 710 m civarındadır. Yüzölçümü 1032 Km2 olup, güneyinde siverek, kuzeyinde Çüngüş, doğusunda Ergani ve batısında Fırat Nehri ile çevrilidir.
ilçenin turistik yerleri, cami, türbe, kilise, han, hamam, kervansaray, köprü, ören yeri höyük gibi yerlerdir. Tarihi eser olarak Ulu Camii ve ev olarak kullanılan bir kilise bulunmaktadır.

Çınar, Diyarbakır

Diyarbakır ili tarihçesine paralel bir durum arz eder. İlçe bir çok uygarlığa yerleşim merkezi olmuştur. Çaldıran Seferinden sonra 1515’te Osmanlı İmparatorluğuna bağlanan bölgede 1.Dünya Savaşından sonra düşman işgali olmamıştır. Cumhuriyetin ilk yıllarında Diyarbakır merkeze bağlı şirin bir köy olan Çınar 23 Haziran 1937 yılında bağımsız ilçe haline gelmiştir.
İlçemiz Diyarbakır havzasının güney kesiminde Diyarbakır Mardin arasında yer almaktadır. İlçenin kuzeybatısında Diyarbakır il merkezi, batısında Şanlıurfa/Siverek ve Viranşehir, Güney ve Güneybatısında Mardin/Mazıdağı ve Derik, Doğusunda ise Mardin/Savur ve Diyarbakır/Bismil ilçeleri vardır. 1.952 Km2’lik yüzölçümüyle coğrafi alan itibariyle Diyarbakır’ın en büyük ilçesidir
İlçemizin geçmişini simgemleyen belli başlı Tarihi ve turistik yerler; Pir ibrahim Mağrası, Kale-i Zrzevan ve Hıdır kalesi ile Güzelşeyh Kasrı’dır.

Çüngüş, Diyarbakır

Çüngüş ilçesi yşörenin dağlık olması, verimli topraklarının bulunamaması ve ulaşım zorunluğu gibi nedenlerle yerleşim tarihi çok esiklere uzanmaktadır.Yörede ilk belirli hareket 1040 yılındaTürkmen boyları tarafından akınlarda görülmeye başlamıştır. Çüngüş 1883 tarihinde Artukluların eline geçmiş ve Hindistana giden İpek yolunu güence altına almıştır.1475 yılında ilçede Tekkale, Kömeağaç, Pegler adında üç mahalle kurulduğu ve manastır yapıldığı kayıtlardan anlaşılmaktadır
Diyarbakırını Kuzey Batısında yeralan Çüngüş’ ün yüzölçümü 489 Km2 olup, denizden yüksekliği ise 1.049 metredir. İlçenin doğusunda Çermik, kuzeyinde Elazığ ile Sivrice ilçesi, batısında Malatya ili Pötürge ilçesi ile Fırat Nehri ve güneyinde Adıyaman iline bağlı Gerger ilçesi bulunmaktadır. Etrafı dağlarla çevrili olan Çüngüş ilçesinin güneydoğu toroslar üzerinde sırayla Abaza, Akdağ ve Savucak dağları bulunmaktadır. Akarsuları Fırat Nehri, Çüngüş ve Medye çaylarıdır. Mırgan ve Avut yaylaları hayvancılığa elverişlidir.
Tarih öncesine ait eserlerden çok yeni ve yakın çağa tarihlenen yapıların bulunduğu Çüngüş ilçe merkezindeki eserler şunlardır; Tek Kale, Kilise ve Manastır, Köprü, Alibey Camii, Yukarı Camii, Çüngüş Hamamı ve Hasan Dede Türbesi tarihi ve turistik yerleridir.

Dicle, Diyarbakır

Dicle ilçesinin tarihi üzerinde henüz bir araştırma yapılmamış olmakla birlikte buranın asırlardan bu yana meskun olduğuna işaret eden tarihi eserlere gerek merkezde ve gerekse köylerde sık sık rastlanmaktadır. İlçe merkezinde 1960 yılında yapılan bir kazıda üzerinde üzüm motifleri işlenmiş büyük taşlardan yapılmış sütun başlıkları, diğer bazı kazılarda da çok eski mezar taşları bulunmuştur. Bunlardan başka ilçe merkezinin dayandığı tepelerin gerek üzerinde gerekse yamaçlarında ve bu arada Döğer köyü civarında halen muntazam oda şeklini koruyan mağaraların bulunması tarihi yerleşimi isbatlayıcı örneklerdir. Yakın zamana kadar varlığını sürdüren kale kalıntıları da bütün bunları tamamlamakta ve çevrenin yüzyıllardan bu yana insanlar tarafından kullanıldığını gözler önüne sermektedir.
Diyarbakır iline bağlın olan Dicle ilçesi merkeze 92 Km uzaklıktadır. Kuzeyi Elazığ ilinin Palu ilçesi, doğusu Hani ilçesi, güneyi Diyarbakır ilinin merkez ilçesi, batısı Ergani ve Maden ilçeleriyle çevrilidir. 975 Km2 lik bir alana yayılmış olan ilçe topraklarının büyük bir bir bölümü dağlık ve ormanlıktır. Ovalar ise dağlar arasına yerleşmiş küçük parçalar halindedir. İlçe merkezinin deniz seviyesinden yüksekliği 970 metredir. Arazinin % 30’unu meşe ağaçları ile kaplı ve ormanlık olması yüzünden Diyarbakır’ın diğer ilçelerine göre daha fazla yağış almaktadır. Yağmurlar özellikle aralık ayında başlayıp, nisan ayı sonuna kadar devam eder. Yazlar çok sıcak ve kurak, kışlar ise çok soğuktur.
Dicle ilçemizde kaleler, köprüler eski mezarlar ve mağralar önemli tarih göstergeleridir. İlçede Dıbni köyündeki han, köprü ve Şemsiler’e ait kilise, Ekrek yakınındaki oyuk kaya mezarları, Bırdınç köyrüsü, Kral Kızı Taşı ve aynı kaya üzerindeki efsane mezar tarihi ve turistik olarak gezilebilecek yerlerdir.

Eğil, Diyarbakır

Eğil ilçemiz M.Ö.2000 yıllarından beri önce Asurlulara ve daha sonra pek çok kavimlere yurtluk etmiştir. Yanları ve etekleri yontulup aşılmaz bir kayalık olan Eğil kalesine çivi yazılı Asur yazıtları ile kabartmalardan anlaşıldığına göre burası M.Ö. 715-606 yılları arasında küçük Arsaklı Oğuzları ülkesinden sayılan Eğil Bölgesini III. Yüzyıl sonlarında Romalılar tarafından “İngiline” diye anıyor. Bu bölgedeki ilbeyleri Hanedanı Ermenice kayıtlarda Herkül ile Zaloğlu Rüstem’den ve Tevrat’ın Samson’undan daha güçlü olup elinin tırnaklarıyla kayaları çizen ve eliyle sıkıp kül eden “Tork” adlı bir atadan gelen “Angel” adıyla; Dede Korkut Oğuznamelerinde de “Yağanak” hanedanı olarak anılıyor. 305 yılında Küçük Arsaklılar Hristiyanlığı resmen kabul ederken bu yeni dini benimseyen bölge, gene Angel olarak anılıyordu. Eğil 1515 yılında I.Selim’in bu bölgeyi ele geçirmesiyle Osmanlıların toprağı olmuştur
İl Merkezinin kuzeyinde, dağlık bir arazide kurulmuştur. Kuzeyinde Dicle Nehri geçmekte ve Dicle ilçesi bulunmaktadır. Ayrıca Ergani, Hani ve Hazro ile de komşudur. Yüzölçümü 450 Km2 olan ilçemizin Diyarbakır’a uzaklığı 52 km’dir.
Köklü ve zengin bir geçmişe sahip olan Eğil İlçesi tarih içinde de önemli bir yer işgal etmiştir. Asur kalesinin adından çıkarılabileceği gibi Asurlular’ın ötesine uzanan bir geçmişi vardır. O kale ki kalıntıları bile turistleri büyülemeye yetebiliyor. Bunun yanında Asur Hükümdarlarına ait mezarlar, Harun-i Esfa, Hazreti Hellak, Hazreti İlyas, Zülkifil Peygamber ve Hazreti Harun mezarları bu ilçemiz toprakları içerisindedir.

Eğil Kalesi ve bağlı yer altı tünelleri Asur hükümdar Kaya mezarları, Hamamlar, Tacıyan Camii (Artuklular Dönemi), Neb-i Harun, Zülküf Peygamber, Elyesa Peygamber türbeleri, Nisanoğlu Türbeyi (12. yy), Mağara Kilise, Şerbetin Hanı (16.yy), Kasımpaşa Kümbeti (16.yy) tarihi ve turistik olarak gezilecek yerleridir

Ergani, Diyarbakır

Ergani çok eski bir şehir olup kuruluş tarihi belli değildir. Yunus Peygamberin kurduğu rivayet edilirse de bu söz esaslı bir kaynağa dayanmamaktadır. İlçeye 6 km uzaklıkta bulunan Hilar şehri harabelerinde yapılan bir kazıda (1964-Bajargeran tepesi) M.Ö.7000 yılına varan kalıntılar çıkmıştır. Buna dayanarak Ergani’nin 9000 yıllık bir tarihinin olduğunu söyleyebiliriz. Tarihte bölgenin ilk yerleşim bölgesi olan Ergani ilk zamanlardan bu yana Akranya, Erkenin, Ekanina, Yanan, Zülkarneyn, Arsanla, Urhana, Aşat isimleri ile anılmıştır.
Ergani Güneydoğu Anadolu Bölgesinde, Dicle Nehri’nin sağ kıyısında, 10 km uzaklıkta ve 1526 metre yüksekliğinde yarı sönmüş volkanik Zülkifil Dağı’nın derin bir sel yatağına (Huşet deresi) bakan güneydoğu yamacı eteğinde kurulmuştur. Denizden yüksekliği 955 metredir.
Hilar Köyü Harabeleri ile adını dünyaya duyurmuş, ancak ülkemizde bu olanağı bulamamış ve böylece böylesine önemli bir turistik özelliği hakkıyla sergilenmemiş güzel bir şehir. Bir tek Hilarmı; Kızılca köyündeki Enüş Peygamber Mezarı, Zülküfil Peygamber Makamı, hala önemini koruyan Meryem Ana Kilisesi, Polonyalı gezgin Simeon buradan “Mucize Yaratan Eski Bir Mabet” diye bahseder.

Hani, Diyarbakır

Kuruluş tarihi çok eski olan Hani ilçesinin kuruluş tarihi kesin olarak bilinmemektedir. Hani ile ilgili bilgiler M.Ö. 8.yy. başlar. Urartı Devleti ve Asurlular arasında önemli çatışmalara sahne olduğu bilinmektedir. Daha sonra Nirbi’lerin yerleşme merkezi olan Hani’nin tarihçesi Diyarbakır merkezinin tarihçesiyle koşut gitmiştir. 1875 yılında Palo’ya bağlı bir bucak olan Hani, daha sonra Lice’ye bağlanmıştır. Hani’de Belediye 1878 yılında kurulmuştur.

Hazro, Diyarbakır

Kuruluş tarihi çok eski olan Hazro’nun Asur tarihindeki adı “Hataro” idi. Daha sonra “Hacra” denilmeye başlanılmıştır. Bugün “Hazro” şeklini almıştır. Hazro Bucağı 195yılında ilçe olmuştur. Hazro ilçesinin bağlı bulunduğu Diyarbakır merkez ilçeye olan uzaklığı 52 km’dir.
İlçenin köyleri daha çok ilçenin orta kesimindeki dağ eteklerinde toplanmıştır. İlçe merkezi engebeli bir alanda Uzuncaseki Dağı eteğinde kurulmuştur. Hazro ilçesinin 1990 yılı genel nüfus sayımına göre toplam nüfusu 23.971’dir. Bu nüfusun 8.048’i ilçe merkezinde geri kalan 15.923’ü de köylerde yaşamaktadır. Yani nüfusun 34’ü ilçe merkezinde, % 66’sı köylerde yaşamaktadır. İlçeye bağlı 24 köy ve 36 mezrası mevcut olup, nahiyesi yoktur.
İlçemizde Tercil Kalesi, Şahabuddun ve Şapur Türbeleri ve Derebeyi Saray Kalıntıları önemli tarihi ve turistik yerlerindendir.

Kocaköy, Diyarbakır

Kocaköy’ün ne zaman kurulduğu bilinmemektedir. Bunu doğrudan yada dolaylı olarak anlayabileceğimiz bir araştırmadan da haberdar değiliz. Esasen civardaki bazı buluntulardan, yörede Kolkolitik Çağdan beri meskun yerlerin bulunduğu anlaşılmaktadır. Pamukçayın seri Kaniyan/Pınarlarbaşı “Karaz Mağaraları” mevkiinde 60-70 hanelik bir mağara-köy kalıntısı, Kafiran ve Arduç kale/koruganları, şaklat köyündeki kaya mezarları Anbar Vadisindeki Haçar Köşkü, Kartalkaya ve Pencere Kralı mezarları, yine anbar vadisindeki oyma ahır, Karma Höyüğü, Aşağı Höyük, Anbar köyündeki müslüman ve kafir höyükleri, Til Tapan ve Çatepe Höyükleri, Anbardaki kabartma ve oyma şekiller, Kortık ören yerleri, Selam mağarası ve civarı, Kortık’daki bir Karain, bir beldibi olabilecek Uyuz Mağara, bu görüşümüzü destekleyen tarihi ören yerleri arasında sayılabilir. Ancak ne yazıkki: sayılan bu yerlerin hiçbirinde en ufak bir resmi araştırma yapılmamıştır. Dolayısıyla buralar çok hızlı tabiat ve insan tahribatına açıktır.
Kocaköy ilçesi Diyarbakır şehir merkezinin kuzey-doğusunda olup, Diyarbakır-Bingöl karayolunun 65. kilometresinde kurulmuş bir yerleşim merkezidir. İlçe merkezinin, Kaya, Yenişehir, Şeyh Şerafettin, Kokulupınar, Eyüpler, Çakmaklı, Hacıreşit, Çayırlı ve Şerifoğulları isminde 9 mahallesi mevcuttur. 1977 yılında belediye teşkilatına kavuştu. İlçeye 11 köy bağlı olup, bu köylerin de 15 mezrası mevcuttur. İlçe nüfusunun % 71,5’i köy ve bağlı mezralarda, % 28’de şehirde yaşamaktadır.

Kulp, Diyarbakır

Çok eski bir ilçe merkezidir. 1540 tarihli tahrir defterinde Kulp’u Diyarbekir Eyaletine bağlı 11 ocaktan biri olarak görmekteyiz. Daha eskilerde Muş Vilayetine bağlı kalmış, 1297 yılına dek Lice Sancağına bağlı bir bucak iken, aynı yıl ilçe haline gelmiştir. Eski adı Pasur idi. “Pa” Baş anlamındaydı. Pasur’un anlamı da Başkale olarak anlaşılıyor. Kulp adı ise mahalli söylentilere göre vaktiyle Kafrom Kalesinde oturup, bölgeye egemen olup “KULPO” isimli bir derebeyinden kalmadır. Tarihin ilk çağlarında bu bölgeye Sümerler yerleşmiş, daha sonra da bir süre Etiler egemen olmuşlardır.
Silvan’ın kuzeyinde yer alan bu ilçemiz kış aylarında uzun süre kar altında kalır. Volkanik ve birinci derecede deprem bölgesi olan sarp bölgede kurulmuştur. Kulp ilçesi ilçe merkezi haricinde bir belde, 3 bucak, 50 köy ve 89 mezradan oluşmaktadır. Ancak resmiyette yer almayan yerleşim birimi olarak 46 adet mezra bulunmaktadır.
Kafrum kalesi, Kanikan Mağaraları, Kale-i Ulya, Ciksi Kalesi, Büyük Kaya, İmamı Gazali Türbesi ve çok eski olduğu sanılan Bahemdan Köyü gibi tarihi ve turistik yerleri bulunmaktadır.

Lice, Diyarbakır

İlk tarihi bilgilere göre ilçenin bundan önce dört kez deprem felaketine uğradığı anlaşılmaktadır. Şehrin bilinen ilk egemenleri Asurlulardır. Daha sonra Urartular, İskitler, Medler, Persler, Makedonyalı Büyük İskender, Partlar, Romalılar, Sasaniler, Akkoyunlular, Bizanslılar, Müslüman Araplar (Emeviler, Abbasiler) sırasıyla bu şehire egemen olmuşlardır.

İlçe 1042 yılında Antak merkezine bağlı bir köydü. 1071 yılında Türkler’in eline geçti. 1515 yılında da Osmanlı Egemenliğine girdi. Antak merkezine bağlı bir köy iken daha sonra ilçe merkezi oldu. Diyarbakır sancağına bağlandı. Bucak olarakta Hani, Lice’ye bağlandı. 1900’de yayınlanan bir salname ile Keraz (Kocaköy) de bucak olarak bağlandı. Bu durum 1924’e dek sürdü.

Diyarbakır’ın kuzeydoğusunda olan Lice, önceleri yoldan yosun ve kenarda kalmış bir ilçeyken şimdi D.Bakır-Bingöl Karayoluyla günden güne hızla gelişmektedir. Çok eski bir yerleşim yeri olan Lice’de Belediye 1867 yılında kurulmuştur. Yenişehir yönünde güzel yapılaşma gelişmektedir.

Lice, görkemli Birkleyn Mağaraları, Çepe, Mele ve Atak kaleleri, Fis Ovası’ndaki Dakyanus Harabeleri, Eshab-ı Kehf Mağarası, Artuklu Valisi Melik Adil’e ait Minare, Çeper Köyü’ndeki 4. Murat Kervansarayı, efsanevi Geyik Çobanı Şeyh Bilal Türbesi, Sıtmalılara iyi gelen (Kani Atan)Çeşmesi ve diğer pek çok yeriyle ölmez bir turistik değere sahiptir.

Halkı tarım ve hayvancılıkla geçinir. En çok tereyağı ve badem ihraç ederler.

Silvan, Diyarbakır

VI. yy Bizans İmparatoru Jüstinian tarafından tahkim ve imar edilerek en önemli askeri merkezlerden biri haline getirilmiştir. İslam kaynaklarında Meyyafarkin, Mafarkin, Farkin adlarıyla anılan kent bu dönemde de önemini korumuştur. Ancak Hulagu ordularının kenti elegeçirip tahrip etmelerinden sonra önemini kaybetmiş küçük bir kasaba haline gelmiştir. 1873 yılında ilçe merkezi olarak Diyarbakır’a bağlanmıştır.
Diyarbakır-Siirt Karayolu üzerinde kurukudur. 1500 metreyi bulan Herbat Dağları Silvan’ın arkasındasır.
Silvan İlçesi batısında; Diyarbakır merkez ilçe ve Hazro, güneyinde; Bismil, Kuzeyinde; Lice ve Kulp ilçeleri, Doğusunda; Batman ili ile komşudur. Yüzölçümü1379 km. karedir. Arazi genellikle engebelidir. Albat dağları ova boyunca ilçeyi doğudan batıya keser. Batman çayından başka önemli bir akarsuyu yoktur. Ova kesimi tamamen çıplak, dağ kesiminde ise yer yer meşe ve yabani meyve ağaçları ile kaplıdır. İklim yazları sıcak ve kurak, kışları ise soğuk ve yağışlıdır.
Merkez ilçeye olan uzaklığı, 82 km’dir. İlçede 11 mahalle bulunup adları şunlardır: Konak Mahallesi, Feridun Mahallesi, Tekel Mahallesi, Selahattin Mahallesi, Yenişehir Mahallesidir.
İlçemize bağlı 75 köy, 82 mezra ve belde bulunmaktadır.
Atatürk’ün ikamet ettiği Atatürk Evi, Sur kalıntıları, Kufa Kapısı, Selahaddin-i Eyyubî Camii (Ulucami), Karabehlül Camii, Eyyubi Minaresi, Hassunî Mağaraları, Malabadi köprüsü ilçenin önemli tarihi yapı ve yerleri arasında sayılabilir

Etiketler: , , , , , , ,

Eğer yazıyı beğendiyseniz ya da ekleyecekleriniz varsa, lütfen yorumunuz yazın veya RSS aboneliği ile yeni yazılardan anında haberdar olun.

Yorumlar

Henüz Yorum Yok.

Yorum Yazın

(gerekli)

(gerekli)